Yunus Emre Tozal
tozal@itu.edu.tr

“Ermeni sorunu denilen ve Ermeni milletinin gerçek olmayan isteklerinden çok, dünya kapitalistlerinin ekonomik yararlarına göre çözülmek istenen sorun, Kars Antlaşması ile en doğru şekilde çözüme ulaştırılmış oldu. [Alkışlar] Yüzyıllardan beri dostluk içinde yaşayan iki çalışkan halkın iyi ilişkileri yeniden kuruldu.”
Mustafa Kemal Paşa, TBMM Birinci Dönem Üçüncü Yasama Yılı Açılış Konuşması, 1 Mart 1922

tehcir1915 tarihi, Türk tarih yazımının en çok metin üretildiği, en fazla kitabın ve anıların ortaya çıkarıldığı, hakkında en fazla tartışma yapılan ve görüş ayrılıkları bulunan bir dönem. Ermenilerin Osmanlı topraklarından tehcir edilmeye başlaması ve bir yıl önce 1914’te başlayan 1. Dünya savaşının en çetin geçecek cephelerinden biri olan Çanakkale cephesinin yine aynı dönemde 1915’te açılması ve savaşın psikolojik boyutunun Çanakkale’ye geçmesi, Türk tarih yazımının en zor dönemleridir. Bir yanda Çanakkale savaşı diğer yanda Ermenilerin bir görüşe göre soykırımı, diğer görüşe göre tehciri… Şimdiye kadar üzerinden 100 yıl geçen bu zor dönem için tehcirin ya da soykırımın yaşandığını iddia etmenin çok önemli olmadığını düşünüyordum. Çünkü ortada yaşanan acılar varken, acıları ideolojiye alet etmenin doğru olmadığını, yaşananların bir daha yaşanmaması için ders alınması gerektiğini ve bu anlamda yapılan araştırmaların da ideolojileri ispat etmekten ziyade gerçekten nelerin yaşandığını ortaya çıkarma amaçlı olması gerektiğini düşünüyorum. Savaş bir “mukatele” halidir, dolayısıyla savaş esnasında yaşananların savaş dairesinde neden yaşandığını kavramaya çalışmak gerekir. Hepimiz için mesele her şeyden önce ‘ahlaki’ ve ‘insani’ olmalı ki, 1915’te yaşananları anlamak ve çözümlemek yerine yaşananları ideolojik kutba çekiştirmeyelim. Devamını oku »